Lengua preferenciau e utilizacion efectiva dera lengua: era administracion locau coma simptòma sociolingüistic ena Val d’Aran

Abstract

Qu’èm toti d’acòrd qu’ua des naues mès chocantes des darrèrs tempsi ei estada era oposicion deth Tribunau Constitucionau espanhòu qu’er occitan sigue lengua preferenciau (evitatz en aranés *preferenta) ena administracion ena Val d’Aran, atau coma siguec establit ena Lei der Occitan de 2010.[1] Ad aquera naua que l’an seguida proclamacions que sostien qu’era decision d’aqueth organisme der Estat –absurda, despotica e obscurantista, non n’i a pas eth mendre dobte; coma tant de decisions judiciàries qu’arriben dera capitau de Estat– va a significar, per se, era (quasi-)mòrt der aranés, coma s’era sòrt der occitan derivèsse sonque d’aqueth hèt recent.[2] B’ei evident qu’assistim a ua brutalitat formau inaudita contra ua des varietats mès febles der Estat. Que hè pietat de veir a sautar quauqui magistrats –e, precedentaments, bèri politics; e, indirèctaments, tot eth rodatge der Estat– sus ua varietat lingüistica parlada quotidianaments per mens de dues mil persones d’aguest costat dera frontèra. Mès non ei pas mens vertat que mos podem demanar se tota aquera estetica revendicativa quasi victimària que s’i da coma arresponsa non poirie èster acompanhada –o non ne poirie èster estada en passat recent o non pas tan recent– d’actes concrets en plaça d’abandonar er aranés sonque a ua gesticulacion susdimensionada que non se correspon damb es iniciatives prenudes denquiath moment per quina color politica que sigue (çò que heregue aumens es limits dera audàcia temerària). Non ei pas en bades que, mentre qu’entà quauqui uns arribaue còp sec era Apocalipsi, un conegut politic aranés avertic qu’aquera supression aberranta dera preferencialitat der aranés –qu’a de besonh tot instrument imaginable de proteccion e promocion: era condicion prioritària tanben– non aurà peth moment cap de conseqüéncia enes hèts,[3] perque fin finau –i ahigem– era literalitat dera Lei der Occitan de 2010 ei encara ben luenh dera practica quotidiana.